№1-лекция тақырыбы: Миф поэтикасы (1 сағат. 1-аптада).

  	Сабақтың мақсаты: 
-	магистранттың фольклор мен миф поэтикасын анықтай білуіне;
-	миф поэтикасының ерекшеліктерін ажыратуына;
-	қазақ фольклорындағы мифтердің өзге мифтерден поэтикалық тұрғыдан өзгешелігін көрсете білуіне,
-	көне мифтердің ізін қазіргі әдебиеттен таба білуіне;
-	мифтердің ақын-жазушылар шығармашылығындағы көркемдік қызметін анықтай білуіне үйрету.
           
Сабақтың нәтижесі:
-	магистрант фольклор мен миф поэтикасының көркемдік қызметін анықтай   отырып, оларды   ажырата, нақтылай, түсіндіре, мысалдар келтіре, талдай,  талқылай алатын  болады.	

Қазақ әдебиетінде А. Алтайдың «Түсігі» мен «Кентаврын»,  А. Кемелбаеваның «Қоңыр қаз» әңгімесін қазіргі қазақ прозасындағы фантастикалық антропологияның үлгісін көрсететін туындылар деп айтуға толық негіз бар.
А. Асқардың «Түсік» атты әңгімесі қазіргі қазақ әңгімесіне қосылған антропологиялық негізде өзгеше пішінде жазылған көркем туынды болып табылады. Автордың алып отырған түсігі – кеше ғана жер басып жүрген, ғұмырында тарлық көрмеген, барлықта жалғанды жалпағынан басып жүрген тұрақсыз сезім иесі. Түсікке айналған адам түлкі бұлаңмен өткеніне көз жүгіртеді.
Шығарма өзегі – трагедия. Адамзаттың өз қолымен өзіне өзі жасап жатқан трагедиясы. Қоғам трагедиясы.
Қазіргі жас прозаиктердің шығармаларындағы мифологиялық образдардың бірі – Кентавр образы. А. Алтай әңгімесін «Кентавр» деп атапты. Жылқытұрпат қазақтың қаны мен жаны жайындағы Асқар Алтайдың кентавры – біздің түркілік болмысымыздың негізі. Қазақ пен жылқы бір тұтас. Біздер үшін  кентавр – Еуропаның көзіндегі номад, көшпенділер символы. Қазақтың архетипі. Автордың лирикалық кейіпкері ол таңғажайып болмыстағы кентаврға айналады.
Қаламгер «Кентавр» атты әңгімесіндегі көркем антропологиялық ерекшеліктерге тоқталатын болсақ, атап айтарымыз: құлын сәбидің дүниеге келуін шығармасына арқау еткен. Фантастикалық антропологияға жататын шағын әңгіменің ауқымына автор экологиялық, ата-аналық жауапкершілік, өмірге құштарлық, т.б. бірнеше проблеманы сыйдыра білген. Әңгіменің аты − «Кентавр», яғни жартылай адам, жартылай құлын пішінді адам турасында әлемдік  әдеби  үдерісте шығармалар аз емес. 
Қ. Түменбайдың «Періште» әңгімесі. Тақырыбы экологиялық апат болғанымен, мынау жалған қоғамдағы адам жалғыздығы. Қалыпты тіршілік сипатынан бөлек образдар арқылы ой айтудың астарында екі түрлі мән жатыр. Біріншісі, қазақ прозасындағы фантастикалық антропологияның көркемдік құбылыс ретінде көрініс табуы болса, екіншісі, жаңа пішін арқылы әлеуметтік өмір шындығын ашу. Мұнда қазақ халқының тарихындағы қасіретті тақырып − полигон зардабы көтерілген.
А. Кемелбаеваның «Қоңыр қаз» әңгімесі де А. Алтайдың «Кентаврындай» фантастикалық антропологияға жатады. Автор бұл жерде құс мүсіндерін көркемдік деталь ретінде алып отырғанымен, артынша бірден символдық рәмізге айналдырады. Қаламгер анасы мен қызының басындағы көрер көзге көрінбейтін трагедиясының, қасіретінің жан дауасын адамзат санасынан тысқары жұмбақ –  құстар әлемінен іздейді. Сюжет желісін де сол арнаға қарай бұрады.
Қорыта келгенде атап өтеріміз осы құрлымы да бөлек, сюжеті, оқиға желісі де өзгеше болып келген бұл үш әңгіменің басын біріктіріп тұрған ерекшелік – авторлық танымның фантастикалық антропологияға құрылуы болса, екіншісі – жоғарыда талданған шығармалардың негізгі өзегі обал, сауап, киеге әкеліп тірелетіні, үшіншіден, суреткер кейіпкерлерінің жан жалғыздығы мен жатсыну мәселесі. Тәуелсіздік тұсындағы көркем прозаның елеулі өзгерісі антропологиялық поэтика ықпалының айқындылығымен ерекшеленеді. Мифо-поэтикалық үрдіспен тығыз қабысып жататын фантастикалық антропологияның көркем антропологиямен ұласқан ізденіс іздері шығарма табиғатын ерекшелейді.

Тақырыпқа байланысты сұрақтар:

1.	Поэтика дегеніміз не?
2.	Поэтиканың қарастыратын нысаны?
3.	Мифтің поэтикасы туралы не білесіз?
4.	Мифтің қандай түрлерін білесіз?
5.	Мифтің фольклордағы қызметі қандай?
6.	Мифтің қазіргі әдебиеттегі қызметі қандай?
7.	Қазақ мифтерінің өзге халықтар мифтерінен өзгешелігі қандай?
8.	Көне мифтердің ізін қазіргі әдебиеттен көруге бола ма?
9.	Мифтерді қазақ поэзиясынан кездестіруге бола ма?
10.	Қазақ прозасына мифтердің әсері бар ма?

Пайдаланатын әдебиеттер тізімі:

            1. Атымов М.  Қазақ романдарының поэтикасы. – Алматы: Ғылым, 1995.
            2. Есембеков Т.У. Көркем мәтін поэтикасы. – Алматы: Қазақ университеті, 2012.
	3. Темирболат А. Поэтика литературы. – Алматы: Қазақ университеті, 2011.
	4. Айтмұхамбетова Ж. Мифтің поэтикадағы қызметі: қазіргі кезең поэзиясы арқылы. – Алматы, 2010.
	5. Майтанов Б. Портрет поэтикасы.  – Алматы, 2006.
            6. Нұрғали Р. Толғауы тоқсан қызыл тіл.  – Алматы, 2009.
            7. Силантьев И.В. Поэтика мотива. – М., 2004.
            8. Якобсон Р. Работы по поэтике. – М., 2001.
9. Мауленов А. Қазіргі қазақ прозасындағы аңыздар мен мифтердің көркемдік қызметі. Канд. дисс.  авторефераты. Алматы, 2001.
     10. Қазіргі әдебиет және фольклор. Алматы, 2009.
     11. Асылбекұлы С. Қазақ повесі (генезис, эволюция, поэтика). Монография. Алматы: Үш қиян, 2008.
     12. Жанайдаров О. Ежелгі Қазақстан мифтері. Астана: Аруна, 2006.
           13. Айвазян М.К. Русская литература и фольклор. Ереван, ЕГУ, 2009.
 
Электрондық оқулықтарға қажетті сайттар:

            1. http://www.infoliolib.l/info/.
            2. http://www.openj-gate.org /.
            3. http:/www.rubricon.com– РУБРИКОН.